Dodenherdenking 4 mei 2026

Op 4 mei stonden we stil bij de slachtoffers die in oorlogssituaties en bij vredesoperaties overal in de wereld zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Ook dit jaar werd de stoet vanaf de oude begraafplaats naar het monument ‘De poort der bevrijding’ begeleid door Waddinxveense veteranen. Bij het monument lazen burgemeester Evert Jan Nieuwenhuis, dorpsdichter David en kinderburgemeester Amira en anderen toespraken en gedichten voor. Ook legden maatschappelijke organisaties en het Kindercomité namens de basisscholen kransen en bloemen voor de gesneuvelden.

Toespraak burgemeester Evert Jan Nieuwenhuis

Beste Waddinxveners, jongens en meisjes, dames en heren,

Vanavond zijn wij hier samen om samen stil te zijn. Tijdens deze Nationale Herdenking herdenken wij alle burgers en militairen die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.

De Tweede Wereldoorlog….

Dan denken we als eerste aan de Joden.
Buitengesloten, vernederd, opgepakt, weggevoerd, uitgemergeld, gedood.
Mannen en vrouwen. Jongens en meisjes. Baby’s.
Het maakte niet uit. Het ging om wie je was: Jood.

We denken ook aan soldaten. Soms nog zo ontzettend jong. Grote kinderen. Ze stierven aan het front. De prijs van de vrijheid.

Natuurlijk noemen we ook onze verzetsstrijders. Voor velen van hen geen lintjesregen. Geen koninklijk onthaal. Opgepakt. Gestraft. Gedood.

We zien ook dit jaar weer met veel waardering onze veteranen staan. Want het einde van de Tweede Wereldoorlog was helaas niet het begin van de wereldvrede. Missies bleven nodig. Tal van uitzendingen volgden. Met alle spanning en gevaar van dien. Ook daar zijn doden te betreuren.

Nogmaals, beste Waddinxveners, beste jongens en meisjes, daarom zijn we vanavond hier. Om hen te herdenken die vielen voor onze vrijheid.

Het verleden begrijpen

Het landelijke thema van deze herdenking dit jaar is: ‘De geschiedenis begrijpen’.
Jongens en meisjes, het verleden begrijpen….De Tweede Wereldoorlog begrijpen… Dat kan toch helemaal niet? Het is toch juist ontzettend onbegrijpelijk wat er is gebeurd?
Toen ik deze toespraak ging maken, bleef ik dan ook steken op deze vraag:

Hoe kunnen wij onze geschiedenis beter gaan begrijpen?

Om bij het antwoord op die vraag te komen, ga jullie drie voorbeelden noemen. En daarna stel ik de vraag opnieuw.

Verwrongen staal opknappen

Een tijdje geleden maakte ik met mijn vrouw een mooie wandeling. Onderweg kwamen we twee mannen tegen. Ze waren druk aan het werk. Er stond een frame met een paar stalen buizen. En er bovenop staken twee stukken verwrongen staal als een soort grote letter V omhoog. Ze waren dat aan het schuren. Aan het verven. Ze staken er ontzettend veel tijd en liefde in om het op te knappen.
Waarom zouden ze dat toch doen? Begrijp jij dat? Oud, verwrongen staal bewaren en opknappen?

Een tegel met een naam

Vanmiddag was ik bij het stadhuis in Gouda. Voor de ingang van het stadhuis hebben ze oude tegels weggehaald en er mooie groene perken met frisse plantjes voor in de plaats gedaan. Maar, precies tussen die tegels lag ook de gedenksteen van de Waddinxveense verzetsstrijder Toon Pille. Want Toon Pille is aan die doorgaande weg, de Burgemeester Jamessingel, vermoord.

Tja, wat doe je dan, als alle oude tegels weggaan? Die steen met de naam van Toon Pille er op ook maar meteen weg doen? De oorlog is toch al meer dan 80 jaar geleden… Dat weet toch niemand meer?
Nee. Gelukkig niet. Ze hebben deze gedenksteen juist een nóg mooiere plek gegeven. Op een verhoging, een beetje schuin. Zodat iedereen die erlangs loopt even stil kan staan en zijn naam kan lezen.

Een vernieuwd monument

Het derde en laatste voorbeeld, heel dichtbij. Kijk maar eens om je heen. Ons eigen monument, hier in Waddinxveen, is helemaal vernieuwd. Deze herdenkingsplek is met zorg helemaal opnieuw opgebouwd, ingericht, schoongemaakt. In oude luister hersteld, zodat het weer jaren en jaren mee kan.
Waarom steken we daar zoveel tijd, geld en moeite in?

De vraag die we elkaar stellen, is: hoe kunnen we onze geschiedenis leren begrijpen?

Daarvoor is het nodig dat we gedenkplekken hebben.
Waar je dingen ziet.
Waar je stil gaat staan en na gaat denken.
Een plaats waar je vragen stelt.
Plekken waar je kunt luisteren.
Die monumenten van de tijd zijn o zo belangrijk!

Eigenlijk waren die er duizenden jaren geleden ook al.

Er is een oud, Bijbels verhaal. Dat gaat ook over Joden. Ze werden verdrukt in Egypte. En na lange, moeilijke jaren, mochten ze onder leiding van Mozes terug, hun vrijheid tegemoet. En na een lange, lange reis, kwamen ze aan in hun vaderland. Wat een barre tocht! Wat was er veel gebeurd! Er waren verdrietige en vreselijke dingen gebeurd. Maar ook hele mooie.

Aan het einde van die reis, kregen ze de opdracht om een monument te maken. Een monument van 12 grote stenen. Waarom? Als een kind langs die stenen liep, kon het vragen aan vader of moeder: waarom staan die stenen daar eigenlijk?

En dan kon vader of moeder gaan vertellen. De mooie verhalen van hulp en redding. Maar ook de moeilijke van sterven en verdriet.

En zo werden die verhalen steeds weer doorverteld. Van vader op zoon. Van moeder op dochter. Zo bleef de geschiedenis levend. En zo kon zelfs een kind begrijpen wat er in het verleden was gebeurd.

En dat is vandaag, duizenden jaren later, nog precies hetzelfde. Ook wij hebben, net als duizenden jaren geleden, onze gedenkstenen, onze gedenkplekken. Om de verhalen te blijven vertellen.

Verhalen van angst en pijn. Van moed en wanhoop. Verhalen van trots en schaamte. Verhalen die eerlijk vertellen wat wij mensen elkaar aandoen. En tegelijkertijd verhalen van zelfverloochening en zelfopoffering. Van geloof, hoop en liefde. Verhalen van dingen die voorbij zijn gegaan en toch een wijds perspectief hebben.

Opa’s en oma’s, vaders en moeders, zullen we de verhalen blijven vertellen? En blijven doorvertellen? Want monumenten van stenen en staal alléén zijn niet genoeg.

Het verleden begrijpen kan alleen, als we de verhalen erachter blijven vertellen. Als we de boodschap aan elkaar door blijven geven. Van grootouders op ouders, en van ouders op de kinderen die hier vanavond staan.

Jongens en meisjes, ik ga weer even terug naar de drie voorbeelden.

Het verwrongen staal tijdens de wandeling die mijn vrouw en ik maakten, vertelt het verhaal van Engelse piloten die hun leven gaven voor onze vrijheid. De gedenksteen van Toon Pille vertelt het verhaal van een moedige jongeman die actief was in het verzet. En deze naald vertelt het verhaal van omgebrachte Joden en gesneuvelde soldaten.

Zo vertelt elke gedenkplek zijn eigen verhaal. En pas als je die verhalen kent, ga je de geschiedenis een klein beetje begrijpen.

Daar is wel wat voor nodig. Want voor je het weet jagen wij er voorbij en rennen we door. Dan zijn we zo druk met vandaag en morgen, dat we gisteren alweer vergeten zijn.

Herdenken vraagt vertragen. Herdenken vraag rust. Vraagt stilte.

Om eerst te luisteren. Dan pas een oordeel vellen. Om eerst te vragen. Dan pas conclusies te trekken.

Vanuit die mooie oude wijsheid: ‘Ieder mens moet haastig zijn in het horen, en juist traag om te spreken en traag om boos te worden.’

Velen van ons vragen het zich steeds vaker af: Hoe moet het toch verder? De wereld staat in brand. De wereldvrede wankelt. Zekerheden sneuvelen. We voelen internationale onrust en dreiging.

Hoe zal het verder gaan? Ik weet het niet. Wij weten het niet.

Als we onze geschiedenis een beetje hebben leren begrijpen, weten we wel dat het onbegrijpelijke zich kan herhalen.

Wat is het juist dan goed om hier te zijn. En om elkaar heen te staan. Om elkaar te horen. Om elkaar te zien.

Oorlogen kunnen wij niet tegenhouden. Wat wij, hierin Waddinxveen, wel kunnen doen, is elkaar vasthouden.

Want de geschiedenis heeft geleerd dat de verhalen van list en geweld, van haat of van verraad nooit het laatste woord hebben. Integendeel. Wat in die omstandigheden werkelijk waarde heeft is het verhaal van naastenliefde. Van zelfopoffering.

Het grote verhaal. Van geloof, hoop en liefde. En de meeste van die is de liefde.

Gedicht kinderburgemeester Amira

Vrijheid is kostbaar

Vandaag zijn we stil
Stiller dan anders
Omdat we denken
Aan wie er niet meer zijn

Mensen met namen
Met dromen, net als wij
Mensen die hoopten
Op morgen, net als wij

Wij noemen hun namen
In onze gedachten
Wij dragen hun verhalen
En vergeten ze niet

Want vrijheid is kostbaar
Kwetsbaar en klein
Iets om te koesteren
Om zuinig op te zijn

Dus vandaag zijn we stil
Maar morgen spreken wij
Met keuzes en daden
Zo houden we vrijheid levend

Vandaag zijn wij stil
Voor toen
En voor later

Gedicht dorpsdichter David Nieuwstad

Hoe kan ik nog hopen

Hoe kan ik nog hopen
Als ik telkens hetzelfde zie
De lijst die steeds langer wordt
De rij met hongerigen
Verdreven door gulzige krijgsheren
Almaar verder reikt
Door de tijd
En over de horizon

Hoe kan ik nog hopen
Als keer op keer
De machtige der aarde
Spelen met ons leven
Ons manipuleren als poppen in het theater
Ons vullen met angst
En haat
En desillusie

Hoe kan ik nog hopen
Denkend aan mijn opa
In de kast verborgen voor een razzia
Omdat hij opkwam voor een onbekende
En wij nu
De onbekende met alle gemak achterlaten
Tussen de smeulende resten
Van onze principes

Hoe kan ik nog hopen
Als ik een jonge man hoor zingen
“Vertel mijn moeder niet,
dat ik naar Bachmoet ga”
Ik mag niet huilen
Voor mijn vijand
Terwijl ik de kogels
Naast hem in hoor slaan

Hoe kan ik nog hopen
Hoe zou ik het kunnen doen zonder hier te staan
Omringd door al deze mensen
Die samen met mij
Blijven hopen
Dat de gevallenen die we gedenken
Niet voor niets
Van ons zijn heengegaan