Op donderdag 14 april heeft informateur Herman Timmermans zijn eindverslag over de informatiefase toegestuurd aan de gemeenteraad.

Herman Timmermans: ‘De afgelopen weken heb ik met alle partijen gesprekken gevoerd. Ik kijk met genoegen terug op de constructieve sfeer die ik heb mogen ervaren. Mijn advies is om een formateur aan te stellen, die met PCW, CDA en VVD het proces van coalitie- en collegevorming gaat begeleiden. Deze combinatie doet recht aan de uitslag van de verkiezingen, een brede wens om tot een coalitie van 3 partijen te komen en aan programmatische overeenkomsten tussen deze partijen. Bovendien zorgt deze combinatie voor een zekere mate van continuïteit van bestuur.’

De gemeenteraad debatteert dinsdag 19 april over de bevindingen en neemt dan een besluit over het vervolgproces.

Een nieuwe termijn

Eindverslag informatiefase gemeente Waddinxveen

14 april 2022

Herman Timmermans, informateur

1. Inleiding

Op 23 maart 2022 hebben de 6 politieke partijen uit de gemeenteraad van Waddinxveen een duidingsdebat gevoerd over de uitkomst van de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart. Aan het einde van het debat hebben de partijen mij als informateur aangesteld.

2. Opdracht

De 6 partijen uit de gemeenteraad van Waddinxveen hebben mij gevraagd aan de gemeenteraad een adviesrapport uit te brengen over de gewenste coalitie en de daarbij belangrijkste gespreksonderwerpen voor de coalitiebesprekingen.

De volgende vragen zijn aan mij mee gegeven:

  1. Welke coalitiemogelijkheden zijn er? Welke zijn het meest kansrijk en waarom?
  2. Welke persoon draagt elke fractie voor als wethouders kandidaat en wat zijn haar/ zijn kwaliteiten?
  3. Wat zijn mogelijke breekpunten en waar worden mogelijke belemmeringen op het gebied van samenwerking of inhoudelijk programma gezien?
  4. Wat zijn de écht belangrijke speerpunten die zeker aandacht moeten krijgen in het op te stellen coalitieakkoord?

3. Aanpak

De afgelopen weken heb ik in 2 rondes gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van de 6 partijen. Mijn doel daarbij was om antwoorden te krijgen op de vragen die deel uitmaken van mijn opdracht en om een beeld te vormen van de mogelijkheden, wensen en verwachtingen die er bij de partijen leven. Tot slot heb ik in een later stadium met enkele partijen, op hun verzoek, een derde ronde aan informerende gesprekken gevoerd.

De gesprekken vonden plaats in een open en constructieve sfeer. Hierdoor heb ik een goed beeld kunnen krijgen om te komen tot mijn advies.

Van de gesprekken zijn verslagen gemaakt die in concept aan de gesprekspartners zijn voorgelegd en vervolgens ook akkoord zijn bevonden. Deze verslagen zijn niet openbaar. Dit eindverslag uiteraard wel.

4. Bevindingen

4.1 Verkiezingsuitslag maakt veel mogelijk

De uitslag van de verkiezingen maakt dat er veel mogelijkheden zijn voor de vorming van een nieuwe coalitie. Combinaties met 3, 4, 5 en 6 partijen zijn in theorie allemaal mogelijk. Al deze mogelijkheden heb ik met de partijen verkend.

Ook op basis van de inhoudelijke programma’s zijn meerdere opties mogelijk als het gaat om het vormen van een nieuwe coalitie. Sterker nog: op basis van de inhoud heeft geen enkele partij een andere partij uitgesloten van samenwerking. Dat betekent natuurlijk niet dat er geen inhoudelijke verschillen zijn, maar de inschatting is dat de kans groot is dat deze te overbruggen zijn.

Bovenstaande conclusies maken dat ook andere vraagstukken aan de orde zijn geweest bij de verkenning van mogelijke coalities. Hoe stabiel zijn mogelijke combinaties? Wat betekent een combinatie voor de verhouding tussen coalitie en oppositie? Welke coalitie leidt tot een college van B&W, waarvan de leden goed met elkaar kunnen samenwerken? En welke combinaties doen recht aan de uitslag van de verkiezingen?

4.2 Kansrijke coalities zijn beperkt in aantal

Alle raadsfracties hebben antwoord gegeven op de vraag ‘welke kansrijke, bespreekbare en onbespreekbare coalities zijn er?’. Daaraan heb ik zelf gekoppeld dat een coalitie alleen kansrijk is, als alle partijen genoemd in die combinatie de betreffende combinatie op zijn minst bespreekbaar achten. Meerdere partijen gaven aan de voorkeur te hebben voor een coalitie van 3 partijen. Als gevolg daarvan is het aantal mogelijkheden om een kansrijke coalitie te vormen in de praktijk uiteindelijk uiterst beperkt.

4.3 Er bestaat eensgezindheid over de grote thema’s

Vrijwel alle partijen noemen dezelfde onderwerpen als ze gevraagd worden naar de speerpunten voor een nieuw coalitieakkoord:

  • Groei van voorzieningen in relatie tot de groei van het aantal inwoners
  • Wonen
  • Sociaal domein
  • Duurzaamheid
  • Financiën

Naast deze onderwerpen zijn uiteraard nog meer thema’s genoemd. Denk aan economie, verkeer(sveiligheid), omzien naar elkaar en groen in en om Waddinxveen.

Naast over wat partijen ten aanzien van deze onderwerpen willen bereiken, is ook gesproken over hoe bij het realiseren van deze doelstellingen de raad het beste gepositioneerd kan worden. Daarbij is er voor gepleit om de raad waar mogelijk aan de voorkant van een proces al in kaderstellende zin te betrekken.

Ondanks de uitspraak dat op inhoudelijke gronden geen enkele partij de ander uitsluit, zullen bij de coalitiebesprekingen op onderdelen nog (harde) noten gekraakt moeten worden. Het is belangrijk dit niet te onderschatten en hier de tijd voor te nemen. Over de uitkomst van dit proces ben ik optimistisch: geen van de partijen heeft inhoudelijke speerpunten als breekpunt genoemd.

4.4 Goede samenwerking is minstens zo belangrijk als overeenstemming over de inhoud

Naast de inhoudelijke thema’s is het thema ‘samenwerking’ aan de orde geweest. Voor alle partijen is het belangrijk om vertrouwen te hebben in een coalitie die ‘werkt’. Dat betekent een coalitie waarin transparantie, samenwerken en vertrouwen kernwaarden zijn. Zowel op het niveau van de raad als op het niveau van het college van B&W. Dat laatste maakt dat er ook gesproken is over de wethouderskandidaten. Belangrijke constatering is dat een ieder de keuze voor de kandidaat-wethouders van de andere partijen respecteert. Wel is aandacht gevraagd voor de onderlinge ‘chemie’. Iedere kandidaat-wethouder heeft zijn of haar eigen kwaliteiten, maar dat maakt een college van B&W niet automatisch tot een goed team. Het is voorwaardelijk dat voordat een nieuwe coalitie en een nieuw college van start gaan, er gewerkt wordt aan een goede samenwerking.

5. Aanbevelingen

Stel een formateur aan om het proces van coalitiebesprekingen en collegevorming te begeleiden en geef daarbij de volgende opdracht mee:

  1. Start de vorming van een nieuw coalitieakkoord met PCW, CDA en VVD.
  2. Werk in ieder geval de onderwerpen, die genoemd worden in paragraaf 4.3 van dit eindverslag, op hoofdlijnen uit in dit coalitieakkoord.
  3. Maak een coalitieakkoord dat (letterlijk en figuurlijk) ruimte biedt voor een gezonde relatie tussen de coalitie en de oppositie.
  4. Besteed tijdens dit proces aandacht aan het vormen van een sterk team, zowel op het niveau van fractievoorzitters als kandidaat-wethouders.
    PCW: Albert Kerssies, CDA: Brigitte Leferink, VVD: Femke Vleij.
  5. Onderzoek met de onderhandelende partijen of een vierde wethouder wenselijk of noodzakelijk is en zo ja, wie als vierde wethouder toegevoegd kan worden aan het college van B&W, waarbij minimaal geldt dat deze persoon door de 3 coalitiepartijen gedragen wordt.
  6. Kom samen met de kandidaat-wethouders tot een evenwichtige portefeuilleverdeling.

6. Verantwoording over de aanbevelingen

Bovenstaande aanbevelingen doen wat mij betreft recht aan de verkiezingsuitslag, programmatische overeenkomsten, de brede voorkeur voor een coalitie van 3 partijen, met aandacht voor continuïteit van bestuur.

Op basis hiervan zou het ook denkbaar zijn om de huidige coalitie voort te zetten. De huidige coalitiepartijen hebben het in de verkiezingen immers niet slecht gedaan. Wellicht is het daarom verrassend om te lezen dat wordt aanbevolen te starten met formatiegesprekken tussen PCW, CDA en VVD. Deze aanbeveling is simpelweg de optelsom van alle informatie die ik van de politieke partijen kreeg.

7. Tot slot

Ik gun de inwoners en de gemeenteraad van Waddinxveen een toekomstbestendig coalitieakkoord en een daadkrachtig college van B&W. Ik heb er vertrouwen in dat alle betrokkenen samen in staat zijn dat te realiseren.

In deze nieuwe termijn verdient Waddinxveen dat.