Onderstaande toespraak is door burgemeester Nieuwenhuis uitgesproken op lokale omroep RTW op maandag 4 mei 2020 en staat in Hart van Holland van donderdag 7 mei 2020.

4 mei 2020

Beste Waddinxveners,

75 Jaar vrijheid. De oorlog is lang geleden. Gelukkig maar. We leven in vrijheid. Verreweg de meesten van ons weten niet anders. Tegelijkertijd beseffen we allemaal dat we dit jaar herdenken en vieren onder bijzondere omstandigheden. Er is vrijheid, terwijl we ook gebondenheid ervaren.

Dat laat ons nadenken over de waarde van vrijheid. 

4 mei: Herdenken 

In de Tweede Wereldoorlog was vrijheid bepaald niet vanzelfsprekend. Ik moet denken aan het verhaal van de Waddinxveners die moesten werken in Duitsland. De Duitsers kwamen de jongens en mannen van 18 jaar of ouder halen. Ze werden tewerkgesteld in Duitse werkkampen of fabrieken. Dat betekende lege stoelen aan Waddinxveense keukentafels. Hier miste een vader; daar een zoon. Een huilend kind: ‘Mama, wanneer komt papa weer thuis?’. Een bezorgde vrouw: ‘Hoe gaat het met hem? Heeft hij genoeg te eten? Is het werk zwaar?’. Gebonden door spanning, onzekerheid en angst. Vrijheid leek verder weg dan ooit. 

En dan de vaders of de zoons zelf. Opgeroepen om te gaan werken. Wat doe je? Wat zijn de risico’s als je weigert te gaan? En wat als je gehoor geeft aan de oproep? Een onmogelijk dilemma. Het verhaal gaat dat ze langs de Zuidkade richting Gouda liepen. Het vertrouwde dorp in de rug, de onzekere toekomst voor zich. In gedachten ongetwijfeld vaak thuis. ‘Zal ik mijn vrouw nog weerzien?’ ‘Wanneer kan ik weer naar huis? Heb ik nog een toekomst in vrijheid?’.

Aan het einde van de oorlog maakten we de balans op. Ingrijpende aantallen slachtoffers. Omgebrachte Joden. Gesneuvelde soldaten. Vaders en zonen die nooit terugkeerden. In de achterliggende 75 jaar hebben we de verhalen gehoord, gelezen en gezien. En dat moeten we blijven doen. Het leed van de oorlog moeten we onder ogen blijven zien. Op 4 mei moeten we de pijn blijven voelen. Daarom herdenken we ieder jaar weer. Al 75 jaar lang. Dat blijven we doen. Voor hen die vielen. Zij betaalden een hoge prijs voor onze kostbare en waardevolle vrijheid.

5 mei: Vieren

En dan het kantelpunt. We herdenken op 4 mei, we vieren op 5 mei. 

Na een soms wekenlange tocht kwamen de meeste van de Waddinxveense mannen gelukkig weer thuis. Hoe zal dat gegaan zijn? ‘Hoor ik gerommel bij de achterdeur? Hoor ik een klopje op het voorraam? Wie is dat? Vader terug! Zie ik het goed, komt mijn broer daar binnen?’. Tranen in de ogen. Liefdevolle omhelzingen. Uit de verhalen weten we dat ook in Waddinxveen de dankbaarheid voor de vrijheid groot was. De pastoor van de Victorkerk preekt over psalm 124 ‘De boeien zijn gebroken, wij zijn vrij!’. En ook in de Brugkerk wordt een dankdienst belegd, speciaal voor de teruggekeerde Waddinxveense mannen. Een spontaan opgericht dubbelkwartet zong hen toe. 

Heel Waddinxveen vierde de vrijheid. De pijn van de oorlogsjaren ging even naar de achtergrond en maakte plaats voor vreugde en vrolijkheid, voor hoopvol vooruitblikken. Er was perspectief en toekomst. We beseften het: onze vrijheid is niet vanzelfsprekend, maar na jaren van oorlog iedere dag weer bijzonder en waardevol. 

75 jaar vrijheid

Hoe is het nu, 75 jaar later? Wat is voor ons de waarde van vrijheid? Misschien zijn we in de loop van de jaren gaan wennen aan vrijheid. Wordt het gewoon en beseffen we de waarde minder. Misschien ben je nog jong en weet je niet beter.

We herdenken en vieren nu, in 2020, onder bijzondere omstandigheden. Omstandigheden die verdriet en zorg met zich mee kunnen brengen. Omstandigheden die onzeker kunnen maken over de toekomst. Omstandigheden die ons na laten denken over de bijzondere waarde van vrijheid. 

Tegelijkertijd zie ik mooie dingen gebeuren. Waddinxveners die omzien naar elkaar en klaar staan voor elkaar. Juist nu. In de huidige omstandigheden van gebondenheid is er vooral ook verbondenheid. 

Dat geeft een extra dimensie aan de waarde van vrijheid. 

We herdenken en vieren dat er 75 jaar geleden een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. We leven niet in oorlogstijd. Wat een voorrecht. Hoe waardevol!

Daarnaast is de waarde van vrijheid dat het alle ruimte biedt voor verbondenheid. We hebben de vrijheid om goed te doen. Om ons te verbinden en verbonden te weten. Inwoners en bedrijven, kerken en moskeeën, verenigingen en instellingen laten zich van hun beste kant zien. Deze moeilijke tijd haalt zoveel moois in Waddinxveen naar boven. Hier klopt het hart van ons dorp.

Dat maakt de herdenking van 75 jaar vrijheid misschien wel waardevoller dan ooit. 

Enerzijds om terug te kijken, te herdenken en te vieren.

Anderzijds om vooruit te kijken. 

En ons in vrijheid verbonden te weten. 

Burgemeester Evert Jan Nieuwenhuis